W nowo otwartym w dniu 15 listopada 1915 r. Uniwersytecie Warszawskim zostały utworzone dwa zakłady poświęcone naukom geologicznym: Zakład Mineralogiczny i Zakład Geologiczny. Zakłady te odziedziczyły tylko część zbiorów geologicznych (między innymi zakupioną do Gabinetów Naukowych cenną kolekcję geologiczną J. B. Puscha) po Warszawskim Aleksandryjskim Uniwersytecie, który został zamknięty w 1831 r. przez władze carskie w odwecie za udział Polaków w Powstaniu Listopadowym, Szkole Głównej zamkniętej w 1868 r. oraz Carskim Uniwersytecie Warszawskim ewakuowanym w 1915 r. do Charkowa. Większość zbiorów i cała aparatura badawcza została wywieziona do Rosji (do Riazania i Charkowa). Natomiast szczęśliwie przetrwały ten okres i zachowały się w całości cenne geologiczne zbiory biblioteczne w Bibliotece Głównej Uniwersytetu.

     Pierwszym kierownikiem Zakładu Mineralogii został prof. Stanisław Józef THUGUTT, który w dużej mierze własnym sumptem wyposażył pracownię mineralogiczną. Ponadto w latach 1919 –1921 pełnił on funkcję rektora i prorektora Uniwersytetu Warszawskiego. Z bardziej znanych naukowców w Zakładzie Mineralogii pracowali: prof. Zygmunt WEYBERG, który po odejściu na emeryturę prof. S. J. THUGUTTA kierował zakładem, w latach 1925 –1939 dr Antoni ŁASZKIEWICZ (po wojnie profesor na Politechnice Warszawskiej), 1933 –1939 ― dr Maria KOŁACZKOWSKA (po wojnie profesor na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu), oraz 1938 –1939 ― dr Tadeusz PENKALA (po wojnie profesor na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego). 

     Kierownikiem Zakładu Geologii i powstałego przy nim w roku 1919 Muzeum Geologii Polski został prof. Jan LEWIŃSKI. Od roku 1924 w Zakładzie tym zaczął także wykładać prof. dr Roman KOZŁOWSKI (po wojnie został kierownikiem Katedry Paleontologii Uniwersytetu Warszawskiego). W roku 1927 Zakład został przemianowany na Zakład Geologii i Paleontologii. Od 1915 r. w Zakładzie Geologii pracował jako asystent Jan SAMSONOWICZ, który w r. 1935 powołany został na profesora na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a w roku 1939 po śmierci prof. J. LEWINSKIEGO na jego następcę w Warszawie (po wojnie Kierownik Katedry Geologii na Uniwersytecie Warszawskim). Z innych osób zasłużonych dla geologii Polski przedwojennymi pracownikami Zakładu Geologii byli: dr Feliks RÓŻYCKI (po wojnie profesor na Uniwersytecie Łódzkim), prof. Zbigniew SUJKOWSKI, prof. Henryk ŚWIDZIŃSKI (po wojnie profesor na Akademii Gómiczo-Hutniczej w Krakowie), prof. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI (po wojnie dyrektor Instytutu Geologicznego w Warszawie, organizator Wydziału Geologii na Uniwersytecie Warszawskim, Kierownik Katedry Czwartorzędu na Wydziale Geologii), prof. Krystyna POŻARYSKA (po wojnie profesor w Zakładzie Paleozoologii Polskiej Akademii Nauk.

     W czasie II wojny światowej w 1939 r. na gmach, w którym mieściła się zakłady nauk geologicznych, spadła bomba i budynek spłonął. Zniszczeniu uległy zbiory zarówno naukowe jak i dydaktyczne, biblioteka i wyposażenie techniczne. Pomimo tych strat i likwidacji Uniwersytetu przez władze okupacyjne, działało tajne nauczanie na Uniwersytecie Warszawskim, odbywały się wykłady i seminaria w prywatnych mieszkaniach, między innymi przy ul. Hożej i Brzozowej. W warunkach konspiracyjnych odbyła się obrona pracy doktorskiej mgr Władysława POŻARYSKIEGO i pracy magisterskiej Stanisława SIEDLECKIEGO.

     Po okresie okupacji na Uniwersytecie Warszawskim w roku 1945 utworzono trzy zakłady nauk geologicznych, a mianowicie: Zakład Geologii kierowany przez prof. Jana SAMSONOWICZA w jego nie zniszczonym podczas powstania prywatnym mieszkaniu, Zakład Paleontologii pod kierownictwem prof. Romana KOZŁOWSKIEGO i Zakład Mineralogii i Petrografii którego kierownictwo początkowo objął prof. Antoni ŁASZKIEWICZ, a od roku 1951 prof. Maria TURNAU-MORAWSKA w gmachu Wydziału Chemii przy ul. Pasteura.

     Decyzję o utworzeniu Wydziału Geologii podjęło Prezydium Rządu PRL uchwałą z dnia 18 sierpnia 1951 r. Jednocześnie zadecydowało o koncentracji nauczania w zakresie geologii podstawowej w ośrodku warszawskim. Powołało równocześnie prof. dr hab. Stefana Zbigniewa RÓŻYCKIEGO na organizatora tego ośrodka ― Wydziału Geologii na Uniwersytecie Warszawskim.

     Samodzielne wydziały geologiczne na uniwersytetach Europy nie są zjawiskiem częstym, jednym z największych i merytorycznie najbardziej wszechstronnym jest Wydział Geologii na Uniwersytecie Warszawskim. Zasadą koncepcji, która legła u podstaw tego największego w Polsce ośrodka kształcenia geologów na poziomie uniwersyteckim, było stwierdzenie, że nauki geologiczne są nieodzownym elementem przyrodniczego badania Ziemi; czerpią wiele z obfitego dorobku innych nauk przyrodniczych, ale i same mają im dużo do ofiarowania w poznaniu Ziemi i jej bogactw. Organizatorzy Wydziału wiele uczynili aby nadać nowemu wydziałowi taki właśnie charakter. Zadecydowała o tym głęboka wiedza i kultura uniwersytecka pierwszych profesorów zaproszonych do prowadzenia zajęć na nowo tworzonym wydziale, takich jak prof. Roman KOZŁOWSKI ― światowej sławy paleontolog, prof. Jan SAMSONOWICZ ― badacz Gór Świętokrzyskich i odkrywca karbonu węglonośnego we wschodniej Polsce, prof. Kazimierz SMULIKOWSKI ― wybitny badacz, petrograf skał metamorficznych, prof. Maria TURNAU-MORAWSKA ― współtwórczyni polskiej petrografii skał osadowych, prof. Edward PASSENDORFER ― niestrudzony badacz i popularyzator Tatr, prof. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI ― stratygraf, badacz polarny, twórca szkoły badań czwartorzędu, prof. Zdzisław PAZDRO ― twórca polskiej szkoły hydrogeologicznej, prof. Józef GOŁĄB ― hydrogeolog o oryginalnych ideach naukowych. Wszyscy wymienieni profesorowie już nie żyją, ale zdołali zostawić głęboki ślad swojej pasji naukowej w swoich uczniach i następcach ― ślad rozpoznawalny do dzisiaj.

     Decyzja rządowa wymagała przeniesienia do Warszawy geologicznych zakładów naukowych z innych uniwersytetów, a w szczególności Zakładu Geologii kierowanego przez prof. dr hab. Edwarda PASSENDORFERA z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, oraz Zakładu Mineralogii i Petrografii kierowanego przez prof. dr hab. Kazimierza SMULIKOWSKIEGO z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, jak również wciągnięcia do grona nauczającego naukowców luźno dotychczas związanych ze środowiskiem akademickim.

     Konsekwencją działalności organizatora warszawskiego ośrodka szkolenia geologów było zarządzenie Ministra Szkolnictwa Wyższego z dnia l października 1952 r. o utworzeniu na Uniwersytecie Warszawskim Wydziału Geologicznego oraz określenie jego ram organizacyjnych jako jedynego w kraju uniwersyteckiego wydziału geologicznego. Jednocześnie Urząd Rady Ministrów przydzielił dodatkowe pomieszczenia dla nowo powstających katedr poza posiadanymi już w gmachu Wydziału Chemii przy ul. Pasteura, a mianowicie pomieszczenia w gmachu Stowarzyszenia Kupców Polskich przy ul. Oboźnej 8 i w gmachu przy ul. Nowy świat 68. Zarządzenie Ministra w dniu powstania Wydziału powołało do życia 12 katedr z 16 zakładami naukowymi. Obowiązywać miał pięcioletni programem nauczania.

     Z braku kadry nauczającej na Wydziale Geologicznym UW zostało początkowo otwartych tylko 7 katedr z odpowiednimi zakładami, a mianowicie:

Katedra Geologii Ogólnej, kierownik prof. dr hab. Edward PASSENDORFER, a w niej:           ―  Zakład Geologii Dynamicznej kierowany przez prof. dr hab. Edwarda PASSENDORFERA           ―  Zakład Kartowania Geologicznego kierowany przez dr Józefa GOŁĄBA Katedra Geologii Czwartorzędu, kierownik prof. dr hab. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI Katedra Geologii Historycznej, kierownik prof. dr hab. Jan SAMSONOWICZ, a w niej:           ―  Zakład Geologii Historycznej kierowany przez prof. dr hab. Jana SAMSONOWICZA           ―  Zakład Geologii Regionalnej Polski i Świata, kierowany przez doc. dr Bronisława HALICKIEGO Katedra Paleontologii, kierownik  prof. dr Roman KOZŁOWSKI, a w niej:           ―  Zakład Mikropaleontologii, kierowany przez doc. dr Władysława POŻARYSKIEGO           ―  Zakład Paleobotaniki, kierowany przez prof. dr hab. Mikołaja KOSTYNIUKA Katedra Petrografii, kierownik  prof dr hab. Kazimierz SMULIKOWSKI, a w niej:            ―  Zakład Skał Osadowych, kierowany przez prof. dr hab. Marię TURNAU-MORAWSKĄ Katedra Geofizyki, kierownik  dr Tadeusz OLCZAK Katedra Ekonomii i Organizacji Poszukiwania Złóż, kierownik  mgr inż. Władysław BOBROWSKI

     Pierwszym dziekanem Wydziału został prof. dr hab. Edward PASSENDORFER, a na prodziekanów powołano z dniem l stycznia 1953 r. prof. dr Antoniego POLAŃSKIEGO i od l marca 1953 r. zastępcę profesora mgr Witolda Cezariusza Kowalskiego.

W latach następnych funkcje dziekanów pełnili: 

prof. Tadeusz OLCZAK	1954 –1956
doc. Henryk MAKOWSKI	1956 –1958
prof. dr Antoni POLAŃSKI	1958 –1960
prof. dr hab. Mikołaj KOSTYNIUK	1960 –1962
prof. dr Antoni POLAŃSKI	1962 –1965
prof. dr hab. Zdzisław PAZDRO	1965 –1968
prof. dr Tadeusz PENKALA	1968 –1972
prof. dr hab. Witold Cezariusz KOWALSKI	1972 –1975
prof. dr hab. Stanisław ORŁOWSKI	1975 –1977
doc. dr hab. Tadeusz MACIOSZCZYK	1977 –1978
prof. dr hab. Witold Cezariusz KOWALSKI	1978 –1981
prof. dr hab. Jan KUTEK	1981 –1984
prof. dr hab. Piotr RONIEWICZ	1984 –1990
prof. dr hab. inż. Joanna PINIŃSKA	1990 –1996
prof. dr hab. Michał SZULCZEWSKI	1996 –1999
dr hab. Tadeusz MERTA	1999 –2000
dr hab. prof. U.W. Bronisław Andrzej MATYJA	2000 –

     W wyniku rozporządzenia z roku 1954 MSzWiT* likwidującego kierunek hydrogeologii i geologii technicznej na Politechnice Gdańskiej i przeniesienia go do Warszawy, na Wydziale Geologii nastąpiła reorganizacja studiów oraz powstała nowa struktura Wydziału:

Katedra Geologii Ogólnej, kierownik prof. dr hab. Edward PASSENDORFER, a w niej:           ―  Zakład Geologii Dynamicznej, kier. prof. dr hab. Edward PASSENDORFER           ―  Zakład Kartowania Geologicznego, kier. mgr Kazimierz GUZIK Katedra Geologii Czwartorzędu, kierownik prof. dr hab. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI Katedra Geologii Historycznej, kierownik prof. dr hab. Jan SAMSONOWICZ, a w niej:           ―  Zakład Geologii Stratygraficznej, kier. prof. dr hab. Jan SAMSONOWICZ           ―  Zakład Geologii Regionalnej Polski i Świata, kier. sam. prac. nauk. dr hab. Bronisław HALICKI Katedra Geologii Czwartorzędu i Geologii Technicznej, kierownik prof. dr hab. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI,                                a w niej:           ―  Zakład Geologii Czwartorzędu, kier. prof. dr hab. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI           ―  Zakład Geologii Technicznej, kier. vacat           ―  Zakład Hydrogeologii, kier. doc. dr Józef GOŁĄB  Katedra Paleontologii, kierownik  prof. dr Roman KOZŁOWSKI, a w niej:           ―  Zakład Paleozoologii, kier. prof. dr hab. Roman KOZŁOWSKI           ―  Zakład Mikropaleontologii, kier. prof. dr hab. Władysław POŻARYSKI           ―  Zakład Paleobotaniki, kier. prof. dr hab. Mikołaj KOSTYNIUK Katedra Petrografii, kierownik  prof dr hab. Kazimierz SMULIKOWSKI, a w niej:            ―  Zakład Petrografii Skał Krystalicznych, kier. prof. dr hab. Kazimierz SMULIKOWSKI           ―  Zakład Skał Osadowych, kier. prof. dr hab. Maria TURNAU-MORAWSKA Katedra Mineralogii i Geochemii, kurator prof. dr hab. Kazimierz SMULIKOWSKI, a w niej:            ―  Zakład Geochemii, kier. prof. dr Antoni POLAŃSKI           ―  Zakład Mineralogii, kier. - vacat Katedra Geofizyki, kierownik  dr hab. Tadeusz OLCZAK Katedra Geologii i Ekonomiki Złóż, kierownik  doc inż. Władysław BOBROWSKI, a w niej:            ―  Zakład Ekonomiki Złóż, kier. doc. inż. Władysław BOBROWSKI           ―  Zakład Geologii Złóż, kier. - vacat

     W tym też czasie (25.09.1954) położono kamień węgielny pod budowę gmachu Wydziału Geologii na Polach Mokotowskich (Żwirki i Wigury 93).

     Taka struktura Wydziału z niewielkimi zmianami utrzymała się do 1968 roku. Zmiany polegały na wydzieleniu w roku 1957 z Katedry Czwartorzędu Hydrogeologii i Geologii Technicznej zakładów Hydrogeologii i Geologii Technicznej i utworzenie z nich odrębnych Katedr:

Katedry Hydrogeologii kierowanej przez prof. dr hab. Józefa GOŁĄBA z trzema zakładami:           ―  Zakładem Hydrogeologii – z kierownikiem prof. dr Józefem GOŁĄBEM,           ―  Zakładem Hydrogeologii Regionalnej – kierowanej przez prof. dr hab. Zdzisława PAZDRĘ           ―  Zakładem Hydrologii i Hydrauliki – kierowanej przez doc. Aleksandra TUSZKO oraz Katedry Geologii Inżynierskiej której kierownikiem został zast. prof. mgr Witold Ce-zariusz KOWALSKI, z dwoma Zakładami:           ―  Zakładem Geologii Inżynierskiej – kierownik zast. prof. Witold Cezariusz KOWALSKI           ―  Zakład Badania Podłoża Budowlanego – kierownik prof. dr Zygmunt GLAZER

     W tym też czasie utworzono dwie sekcje nauczania geologii z osobną dla każdej sekcji rekrutacją studentów:

1. Geologii podstawowej   2. Geologii inżynierskiej i hydrogeologii

     W roku 1960 zostaje ukończona budowa gmachu Wydziału Geologii U.W. Do nowego gmachu zostają przeniesione wszystkie Katedry i pracownie naukowe Wydziału, które do tej pory były rozproszone w różnych dzielnicach Warszawy.
     W roku 1961 roku Wydział Geologii U.W. wzbogacił się o nowo otwarte Muzeum Geologiczne powołane przez MSzWiO** na wzór przedwojennego muzeum. Na kierownika zostaje powołany dr Wiesław BARCZYK; ponadto utworzono Bibliotekę Wydziałową z połączenia bibliotek katedralnych, którą kierować zaczęła mgr Irena ORŁOWSKA. Poza tym stworzono własne wydawnictwo "Biuletyn Geologiczny Wydziału Geologii U.W." ― redaktorem naczelnym została mgr Barbara GRABOWSKA-OLSZEWSKA.

     Kryzys polityczny w PRL-u w 1968 r. znalazł swój wyraz na Wydziale Geologii w odgórnej likwidacji katedr i reorganizacji Wydziału Geologii ― zostały utworzone trzy instytuty naukowe a w nich następujące zakłady:

1. Instytut Geochemii Mineralogii i Petrografii (IGMiP), dyrektor –  prof. dr Antoni POLAŃSKI,      zastępca dyrektora – doc. dr hab. Janusz ANSILEWSKI           ―  Zakład Geochemii – kier. prof. dr Antoni POLAŃSKI           ―  Zakład Mineralogii – kier. prof. dr hab. Kazimierz SMULIKOWSKI           ―  Zakład Petrografii – kier. prof. dr hab. Maria TURNAU-MORAWSKA 2. Instytut Geologii Podstawowej (IGP), dyrektor – prof. mgr Kazimierz GUZIK,      zastępca dyrektora – doc. dr hab. Stanisław ORŁOWSKI           ―  Zakład Geologii Dynamicznej, Tektoniki i Kartografii Geologicznej – kier. prof. mgr Kazimierz GUZIK           ―  Zakład Geologii Historycznej i Regionalnej – kier. doc. dr Henryk MAKOWSKI           ―  Zakład Paleontologii – kier. prof. dr hab. Mikołaj KOSTYNIUK           ―  Zakład Geologii Czwartorzędu – kier. prof. dr hab. Stefan Zbigniew RÓŻYCKI           ―  Zakład Geologii Złóż – kier doc. dr hab. Eugenia ZIMNOCH 3. Instytut Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej (IHiGI), dyrektor – prof. dr hab. Witold C. KOWALSKI,      zastępca dyrektora – doc. dr hab. Edmund FALKOWSKI           ―  Zakład Geologii Inżynierskiej – kier. prof. dr hab. Witold Cezariusz KOWALSKI           ―  Zakład Mechaniki Gruntów i Fundamentowania – kier. doc. dr hab. Zygmunt GLAZER           ―  Zakład Gruntoznawstwa – kier. dr Barbara GRABOWSKA-OLSZEWSKA           ―  Zakład Hydrogeologii – kier. prof. dr Józef GOŁĄB           ―  Zakład Hydrogeologii Regionalnej – kier. prof. dr hab. Zdzisław PAZDRO           ―  Zakład Hydrologii i Hydrauliki Wód Podziemnych – kier. doc. dr Aleksander TUSZKO

     Zmienia się też sposób rekrutacji na Wydział Geologii ― od roku 1968 obowiązuje dla wszystkich kandydatów na dowolne kierunki jeden egzamin pisemny z geografii oraz egzamin ustny z chemii lub matematyki, zamieniony w latach siedemdziesiątych na egzaminy testowe, a od roku 1991 na konkurs ocen z wybranych przedmiotów ze świadectw maturalnych.
     W roku 1972 decyzją MNSzWiT*** utworzono na Wydziale Geologii nowy kierunek studiów ― Studium Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych; na kierownika Studium została powołana doc. dr hab. Barbara GRABOWSKA-OLSZEWSKA. Studium to w roku 1993 zostało przekształcone w samodzielną Katedrę Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych z nowym kierownikiem ― prof. dr hab. Andrzejem DRĄGOWSKIM.

Sierpień 2002.

________________________________________
MSzWiT* ― Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Techniki
MSzWiO** ― Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Oświaty
MNSzWiT*** ― Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki

 

BACK